Rodzajnik

Rodzajnik jest to część mowy, która nie występuje w języku polskim. W języku niemieckim pojawia się przed rzeczownikiem i określa jego rodzaj i przypadek. Ponieważ rodzaj naturalny i gramatyczny nie zawsze są zgodne, rzeczowników niemieckich należy się uczyć zawsze z rodzajnikiem. Rozróżniamy rodzajnik określony (der - dla rodzaju męskiego, die - dla żeńskiego i das - dla nijakiego) i nieokreślony (ein - rodzaj męski, eine - żeński i ein - nijaki). 

Rodzajnik określony

Występuje w liczbie pojedynczej i mnogiej. W liczbie mnogiej jest dla wszystkich rodzajów taki sam "die". 

Z rodzajnikiem określonym występują:

1. rzeczowniki, które są w jakiś sposób określone lub już znane z wcześniejszego kontekstu:
Das ist ein Mädchen. Das Mädchen ist sehr nett.
(Ta, jakaś konkretna) dziewczyna jest miła. 

2. rzeczowniki, które występują na świecie jako niepowtarzalne:

Die Sonne geht unter.
Słońce zachodzi. 

3. rzeczowniki z przymiotnikiem w stopniu najwyższym i z liczebnikiem porządkowym:

Monika ist die beste Schülerin in dieser Klasse.
Monika jest najlepszą uczennicą w tej klasie. 
Sie geht in die fünfte Klasse. 
Ona chodzi do piątej klasy.

4. nazwy własne gór, mórz, jezior, rzek, gwiazd, pustyń, ulic, gazet i czasopism oraz państw, które nie są rodzaju nijakiego:

Der Nil ist der längste Fluss der Erde.
Nil jest najdłuższą rzeką na ziemi. 

Meine Mutter will an die Ostsee fahren, mein Vater aber an den Bodensee.
Moja mama chce jechać nad Bałtyk, a tata nad jezioro Bodeńskie.

Biegen Sie bitte in die Królewskastraße ein.
Proszę skręcić w ulicę Królewską. 

In der "Zeit" kann man viel Interessantes lesen.
W "Czasie" można przeczytać wiele interesujących rzeczy.

Die Türkei ist ein exotisches Land.
Turcja jest egzotycznym krajem.

5. nazwy pór roku, miesięcy, pór dnia, posiłków:

Am Nachmittag kommen die Eltern aus dem Büro.
Po południu rodzice przychodzą z pracy.

Im Winter essen wir das Frühstück sehr spät.
W zimie jemy późno śniadanie.


Rodzajnik nieokreślony

W liczbie mnogiej nie istnieje, w liczbie pojedynczej rodzaj męski "ein", żeński "eine", nijaki "ein". 

Z rodzajnikiem nieokreślonym występują:

1. rzeczowniki, które występują po raz pierwszy i nic bliższego o nich nie wiemy:
Das ist ein Haus.
To jest dom. 

2. rzeczowniki występujące przy porównaniach:
Er spricht Deutsch wie ein Deutscher. 
On mówi po niemiecku jak niemiec. 

3. rzeczowniki występujące po zwrocie "es gibt":
Hinter dem Haus gibt es einen Garten. 
Za domem jest ogród. 

4. rzeczowniki określające jeden element ze zbioru takich samych rzeczy:
Klaus ist ein Kollege von Helga.
Klaus jest kolegą Helgi (jednym z wielu).

Brak rodzajnika

Bez rodzajnika występują:

1. rzeczowniki materiałowe i abstrakcyjne:

Ich esse gern Obst und Gemüse.
Jem chętnie owoce i warzywa.

Sie hat noch Hoffnung auf Genesung.
Ona ma jeszcze nadzieję na wyzdrowienie. 

2. rzeczowniki określające imię, nazwisko, zawód, narodowość, religię, światopogląd, tytuł lub pokrewieństwo:

Das ist Rolf.
To jest Rolf.

Meine Schwester arbeitet als Krankenschwester.
Moja siostra pracuje jako pielęgniarka. 

Er ist Pole.
On jest Polakiem.

Doktor Weber ist sehr bekannt.
Doktor Weber jest bardzo znany.

Tante Sigrid wohnt auf dem Lande.
Ciocia Sigrid mieszka na wsi.

3. rzeczowniki użyte w niektórych przysłowiach i zwrotach:

Das kommt nicht in Frage.
To nie wchodzi w rachubę.

Ohne Fleiß kein Preis.
Bez pracy nie ma kołaczy. 

4. rzeczowniki po przysłówkach: viel, wenig, etwas oraz po zaimkach i liczebnikach głównych:
Ich habe heute viel Zeit.
Mam dzisiaj dużo czasu.
Er hat vier Bücher von Kafka.
On ma cztery książki Kafki.
Das ist meine Mutter.
To jest moja mama.

5. części świata, kraje, miasta:
Warszawa ist die Hauptstadt Polens.
Warszawa jest stolicą Polski.
Norwegen liegt in Nordeuropa.
Norwegia leży w Europie Północnej.

